Na razie krucyfiks został wyeksponowany w świątyni, aby wierni mogli go adorować i obejrzeć. Zgodnie z zapowiedzią parafii we wtorek ma wrócić na swoje miejsce w ołtarzu głównym.
„Po dwu latach żmudnych prac konserwatorskich powrócił do kościoła nasz przepiękny krucyfiks” — czytamy w parafialnym komunikacie.
Powrót zabytku jest okazją, by przyjrzeć się dziełu, którego historia sięga znacznie dalej niż dzieje obecnego dobrzyńskiego kościoła. Świątynię wzniesiono w latach 1823–1827 z fundacji Antoniego Wybranieckiego. Rzeźba jest od niej starsza o ponad cztery stulecia.
Spokojne spojrzenie i ślady cierpienia
W katalogu diecezji płockiej zabytek opisano jako gotycki krucyfiks cyprysowy z XV wieku. W komunikacie o zakończeniu konserwacji pojawia się rok 1400. Dokładniejsze datowanie — na lata 1400–1410 — przywołuje historyk sztuki Przemysław Waszak w opracowaniu opublikowanym w „Roczniku Grudziądzkim”. To zatem dzieło liczące ponad 600 lat.
O jego wyrazie decydują szczegóły. Smukłe ciało Chrystusa delikatnie wygina się w łuk, a sylwetka jest asymetryczna. Starannie opracowana klatka piersiowa ukazuje anatomię ciała. Twarz wygląda na postarzoną, jest pokryta bruzdami; wyraźnie wymodelowane oczy pozostają półprzymknięte. Spojrzenie sprawia wrażenie zmęczonego, skierowanego w dal.
Uwagę zwracają również wypukłe ślady krwi przy ranie w boku. Spokój twarzy współistnieje tu ze śladami cierpienia. Oglądając krucyfiks, można dostrzec, jak wiele treści średniowieczny twórca zawarł w ułożeniu ciała i drobnych szczegółach jego opracowania.
Waszak zestawia dobrzyńską figurę z gotyckim Ukrzyżowanym z katedry w Chełmży. Porównanie wskazuje zarówno na realistyczne przedstawienie ciała, jak i odmienny charakter miejscowego dzieła — smuklejszego, mocniej wygiętego i bardziej asymetrycznego.
Czy wcześniej znajdował się na zamku?
Z krucyfiksem wiąże się pytanie o jego pierwotne miejsce. Tadeusz Chrzanowski i Marian Kornecki wysunęli przypuszczenie, że mógł pochodzić z kaplicy na zamku krzyżackim w Golubiu. Hipotezę tę przywołuje późniejsze opracowanie Waszaka, a możliwość zamkowego pochodzenia odnotowano także w katalogu diecezjalnym.
Nie jest to jednak potwierdzona droga zabytku z zamku do dobrzyńskiej świątyni. Na podstawie dostępnych materiałów nie można wskazać, kiedy i w jakich okolicznościach miałoby dojść do takiego przeniesienia.
Pewne jest natomiast, że średniowieczna rzeźba należy dziś do historycznego wyposażenia kościoła przy placu Tysiąclecia. Jej powrót przywraca parafianom możliwość kontemplacji ukrzyżowanego Chrystusa, a mieszkańcom zainteresowanym historią miasta — możliwość obejrzenia wybitnego zabytku opisywanego w literaturze naukowej.
Prace konserwatorskie kosztowały dokładnie 144 031,55 zł. Według rozliczenia podanego przez parafię 51 tys. zł przekazał Kujawsko-Pomorski Konserwator Zabytków, a 50 tys. zł Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Pozostałe 43 031,55 zł stanowiły środki własne parafii.
Łączne dofinansowanie wyniosło więc 101 tys. zł i pokryło około 70 procent kosztów konserwacji.
Źródło: FB Parafia św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Dobrzyniu nad Drwęcą