W polskim prawie miejsca, w których ludzie mają się chronić przed zagrożeniem, dzielą się na cztery kategorie. Różnica między nimi jest zasadnicza: im wyższa kategoria, tym większa ochrona — i tym trudniej ją zorganizować.
Na szczycie hierarchii stoją schrony. To hermetyczne konstrukcje wyposażone w urządzenia filtrowentylacyjne albo pochłaniacze regeneracyjne. Mają chronić nie tylko przed odłamkami i gruzem, ale również przed skażeniem. Takich obiektów jest w Polsce bardzo mało.
Niżej znajdują się ukrycia. Nie muszą być hermetyczne, ale mają określoną odporność (zależną od nadanej kategorii). Chronią przed odłamkami, zagruzowaniem i częścią skutków wybuchu, jednak nie dają pełnej ochrony przed skażeniem. Łatwiej je stworzyć niż schrony — często przez adaptację istniejących obiektów.
Kolejną kategorią są miejsca doraźnego schronienia. To rozwiązania tymczasowe, uruchamiane przede wszystkim wtedy, gdy schronów i ukryć brakuje (np. w czasie konfliktu zbrojnego lub stanu nadzwyczajnego). Mogą to być przystosowane piwnice, garaże podziemne czy tunele. Formalnie należą do obiektów zbiorowej ochrony, ale ich wymagania techniczne są znacznie niższe.
Na dole drabiny stoją punkty schronienia. Dają tylko podstawową osłonę — przede wszystkim przed odłamkami i gwałtownymi zjawiskami pogodowymi. Mogą to być podziemne przejścia, parkingi czy inne istniejące przestrzenie. Nie są obiektami zbiorowej ochrony i nie mają parametrów schronu ani ukrycia. Ochrona, którą zapewniają, pozostaje ograniczona.
Szkolne piwnice: plany i ćwiczenia
Dyskusję na sesji wywołały pytania radnego Marka Stawskiego o bezpieczeństwo uczniów. Przekazywał wątpliwości rodziców: dokąd dzieci mają zejść podczas alarmu przeciwlotniczego, ile osób pomieszczą wyznaczone pomieszczenia i jakie będzie w nich wyposażenie.
Krzysztof Skrzyniecki, radny miejski i pracownik starostwa zajmujący się zarządzaniem kryzysowym, w odpowiedzi wskazał, że miasto nie ma dotąd również ukryć. Wskazał na inwestycję powiatu obok szpitala przy Szosie Rypińskiej. „Budowany jest dopiero punkt ukrycia typu pierwszego” — wyjaśnił.
Miasto przygotowuje własne przedsięwzięcia. Burmistrz poinformowała o tworzeniu magazynu, na który urząd otrzymał pełne dofinansowanie, oraz o planach urządzenia miejsc doraźnego schronienia w piwnicach szkoły podstawowej przy ul. Żeromskiego. Wybór uzasadniała wielkością budynku, sąsiedztwem bloków i liczbą uczniów. Według jej relacji trwa ekspertyza oceniająca przydatność pomieszczeń. Po uzyskaniu opinii urząd zamierza przedstawić wyniki radnym i ubiegać się o pieniądze.
Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 Piotr Kurkowski dodał, że po kontroli Państwowej Straży Pożarnej wyznaczono i zmierzono pomieszczenia nadające się na punkty schronienia w golubskiej podstawówce. Szkoła ma przygotowywać pierwsze ćwiczenia uwzględniające schodzenie do nich z uczniami.
Ukrycie dla 300 osób
Wskazana przez radnego Skrzynieckiego inwestycja powiatu ma pomieścić maksymalnie 300 osób. Na co dzień posłuży jako garaż z 20 stanowiskami postojowymi, a podczas zagrożenia stanie się strefą pobytu ludzi.
Kategoria U-1 oznacza osłonę przed odłamkami amunicji, w tym bomb, pocisków i granatów, oraz ostrzałem z broni małokalibrowej. Konstrukcja ma wytrzymywać obciążenia spowodowane zagruzowaniem i spadającymi elementami budynku oraz jego wyposażenia.
Dokumentacja przewiduje również pomieszczenie techniczne związane z wodą, miejsce na agregat i skład paliwa. Dopuszcza przechowywanie żywności w magazynach, zgodnie z organizacją przyjętą przez zarządcę.
Budynek ma pełnić więcej funkcji niż parking i ukrycie. Naziemny magazyn obrony cywilnej pomieści sprzęt, łóżka i inne wyposażenie do obsługi miejsc doraźnego schronienia, także poza tym obiektem. Łóżka przechowywane w magazynie nie oznaczają zatem miejsc do spania w samym ukryciu.
W części biurowej znajdą się pomieszczenia Powiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowego, biura administracji i sala konferencyjna dla maksymalnie 40 osób. Skupienie pracowników, wyposażenia i przestrzeni ochronnej w jednym miejscu może ułatwić koordynację pomocy.
Osobne zaplecze otrzymają ratownicy medyczni: pokoje odpoczynku, szatnię, pomieszczenie na leki i materiały opatrunkowe, część socjalną oraz łazienkę. Zaplanowano je do pracy zmianowej, z możliwością jednoczesnego pobytu maksymalnie pięciu ratowników.
Trwa pierwszy etap inwestycji
Powiat realizuje pierwszy etap budowy, który obejmuje przede wszystkim kondygnację podziemną. Umowę z firmą PHU GRA-MAR z Kowalewa Pomorskiego o wartości 4 mln 169 tys. zł podpisano 18 sierpnia 2026 roku. Samorządowcy w rozmowach podkreślają, że to terminowy wykonawca, więc można zakładać, że termin zakończenia prac – 15 grudnia 2026 roku – zostanie dotrzymany. Etap jest w całości dofinansowany z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.
Jak zaplanować ochronę całego miasta
Pojemność budowanego przy Szosie Rypińskiej ukrycia trzeba zestawić z potrzebami poszczególnych części Golubia-Dobrzynia. Dopiero wtedy będzie można ocenić, jaką część mieszkańców obejmie ochrona i gdzie pozostaną największe braki. Przedsięwzięcia miejskie i powiatowe należy rozpatrywać wspólnie, uwzględniając rodzaj miejsc, ich stan i czas potrzebny na przygotowanie.
Takie podejście proponuje „Dekalog odporności gminy” Akademii Sztuki Wojennej. Eksperci zalecają sprawdzić, ilu osobom można zapewnić ochronę w poszczególnych rodzajach obiektów, które nadają się do natychmiastowego użycia, a które wymagają remontu. Pytają też o odległość od miejsc przebywania ludzi, zaplanowane naprawy i ujęcie obiektów w Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony.
Za państwo, które w sposób wzorcowy zapewnia ludności miejsca ochrony wskazuje się Finlandię, gdzie schrony powstają przede wszystkim przy większych budynkach i tam, gdzie skupia się więcej ludzi. W mniejszych miejscowościach sieć jest zwykle rzadsza – rozwija się między innymi wraz z budową szkół, hoteli i innych dużych obiektów.
Fińskie przestrzenie ochronne służą na co dzień jako magazyny, pomieszczenia gospodarcze lub miejsca aktywności sportowej i muszą być możliwe do przygotować do ochrony ludności w ciągu 72 godzin. Wymaga to utrzymania obiektu i wcześniejszego ustalenia sposobu zmiany jego funkcji.
Powiatowa inwestycja wpisuje się w fińską filozofię budowania schronień. Obiekt już na etapie planowania przewidziano do codziennego użytku, co ogranicza koszty utrzymania nieruchomości, która być może nigdy nie zostanie wykorzystana w celach ochronnych.
Na co przeznaczyć pieniądze
Inwestycja przy Szosie Rypińskiej ma zapewnić schronienie, magazyn wyposażenia, miejsce pracy Powiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowego i zaplecze dla pogotowia. Jej wartość należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich tych funkcji.
Przy ustalaniu priorytetów trzeba precyzyjnie oceniać zagrożenia. Estoński wywiad zagraniczny w raporcie z 10 lutego 2026 roku oceniał, że Rosja nie zamierza militarnie zaatakować państwa NATO w najbliższym roku. Wiązał tę ocenę z utrzymaniem przygotowań obronnych, a zarazem ostrzegał przed wzrostem rosyjskich zdolności w kolejnych latach. Ocena dotyczyła krótkiego okresu i nie stanowiła gwarancji trwałego bezpieczeństwa.
Działania poniżej progu otwartej wojny są natomiast zagrożeniem już obecnym. NATO wskazuje na rosyjskie akty sabotażu, incydenty z dronami i cyberataki. W październiku 2026 roku poświęciło im spotkanie dotyczące między innymi ochrony infrastruktury krytycznej.
W takich sytuacjach duża odpowiedzialność spoczywa na policji, służbach specjalnych, Straży Granicznej, straży pożarnej – państwowej i ochotniczej oraz na pogotowiu. Uzasadniona jest więc podnoszona przez radnych potrzeba doposażenia miejskiej Ochotniczej Straży Pożarnej oraz udzielane powiatowi przez gminy wspawacie na zakup nowego ambulansu.
Władze miasta i powiatu muszą rozstrzygnąć w świetle realnych zagrożeń ile przeznaczyć na ukrycia, ile na wyposażenie i służby, a ile na inne potrzeby mieszkańców. Miarą tych decyzji będzie odpowiedź na pytanie, od którego zaczęła się rozmowa na sesji: gdzie znajdą się ludzie po alarmie i kto będzie gotowy im pomóc?